Category Archives: 2010 Kazı Dönemi

Olba 2010 Kazı Dönemi

Emel Erten – Murat Özyıldırım – Tuna Akçay

Mersin’in Silifke – Uzuncaburç Beldesi’ndeki Olba örenyerinde 2001-2009 yılları arasında Doç. Dr. Emel Erten başkanlığındaki ekip tarafından yüzey araştırmaları yapılmıştı. Bu araştırmalardan sonra, kentte bilimsel kazı yapılması gerekli görülmüştü. Böylece, Olba’da, Bakanlar Kurulu kararı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün izniyle ilk arkeolojik kazılara 2010 yılında başlandı. Yardımları için Uzuncaburç Belediyesi’ne, Silifke Ziraat Odası’na, kaçak kazılara karşı destekleri için Silifke İlçe Jandarma Komutanlığı’na teşekkür ederiz.

Kazıların başlatıldığı ilk yer Olba tiyatrosu oldu. Tiyatro, Roma İmparatorluk Dönemi’nin kent merkezi olan ve Olba’nın gelişkin hidrolik sisteminin sonlandığı alanda, nymphaeumun hemen yanında yer alır. Büyük ölçüde tahrip olmasına karşın, yapının mimarisi hakkında sonuçlar elde etmeye uygun durumu, kazı çalışmalarının burada başlatılmasında başlıca etkendir.

Tiyatro caveasına ait bazı oturma sıralarının korunmuş olduğu bugün de görülmektedir. Skene binasının caveaya bakan kuzey yüzüne ait izler ile buradaki biri ortada, diğeri yanlarda olmak üzere toplam üç kapının lento blokları kazı öncesinde saptanmıştı. 2009 yılı çalışma döneminde aynı alanda yapılan jeofizik araştırmalarda büyük bir bölümü toprak altında bulunan skene binasının “hacim” olarak varlığı doğrulanmıştı. Böylece, 2010 çalışıma döneminde skenenin doğu kesiminde kazılar başlatıldı. Burada yapılan çalışmalarda, skenenin derinliğinin 5.30 m. olduğu, harçsız, rektagonal örgülü büyük boy yerel kireçtaşı bloklarının yapı malzemesi olarak kullanıldığı belirlenmektedir.

Tiyatroda 2010 yılı kazı çalışmaları ile ilgili olarak elde edilen en önemli sonuç, skenenin caveaya bakan kuzey yüzünün belli bir mimari plastik düzenlemeye (scenae frons) sahip olduğunun anlaşılmasıdır. Roma İmparatorluk Dönemi tiyatroları için tipik sayılan bu mimari plastik düzenlemenin detaylı rekonstruksiyonunu yapmak, gelecek yıllardaki kazılarla mümkün olabilecektir. Bu yıl çalışmamızda doğu kapısının caveaya bakan çıkışının doğu yanında, 0.45 m. yüksekliğinde taş platform üzerinde duran taş kaide bulunmuştur. Platform, skene duvarının caveaya bakan kuzey yüzüne bitişiktir ve üzerinde yer alan sütun kaidesi tek bir taş bloktan oluşur. Kazılarda taban seviyesine kırılarak devrilmiş iki ayrı sütuna ait parçaların bulunması, skenenin mimari plastiğinde sütunlara yer verildiğini göstermektedir. Sütunlar, tek bir blok taştan oluşan, yivsiz gövdelere sahiptir. Cavea doğu kapısının batı kesimi henüz tam olarak kazılmamıştır. Ancak, bu tarafta da doğuda olduğu gibi derinliği 1.47 m. olan bir diğer platformun yer aldığı görülebilmektedir. Skene kazıları sırasında bir sütun başlığı ile kymation bezemesine sahip üst yapı elemanına ait blok taş bulunmuştur. Bunların da skenenin caveaya bakan yüzünün mimari düzenlemesine ait oldukları anlaşılmaktadır.

Tiyatro kazılarında ele geçen küçük buluntular içinde en dikkati çeken grup çatı kiremitleridir. Tek tip, türdeş özellik gösteren bu çatı kiremitleri ile birlikte çok sayıda demir çivinin de bulunması, skene binasının ahşap iskelet üzerine kiremit çatı örtüsüne sahip olduğunu göstermektedir. Aynı alanda, çok sayıda büyük küp ya da amphoraya ait olduğu anlaşılan kaba kap parçaları ve bronz sikkeler ele geçmektedir. Bunlar arasında en dikkat çekicisi, toplu halde bulunan ve on beş adet Bizans sikkesinden oluşan gruptur.

Tiyatro kazılarının cam buluntularının çoğunluğu, Geç Antik Çağ karakteri gösteren kadeh, kandil parçalarından oluşmaktadır. Böylece, skenenin kapalı mekân özelliği içinde çok sayıda cam kandille aydınlatıldığı düşünülebilir. Ayrıca, kandillerde fitil tutturmak amacıyla kullanıldığı bilinen bronz aksam, belki bronz polycandelaya ait zincir, vb. bronz buluntular da ele geçmiştir. Tiyatroda bulunan malzeme içinde yine bronzdan olmak üzere, kilit, menteşe parçaları da vardır. Tiyatro kazısının cam, sikke vb. küçük buluntuları, yapının ilk yapımından sonra Geç Antik Çağ ve Bizans Dönemi içlerine değin kullanımının sürdüğünü ortaya koymaktadır.

Önceki yıllarda yaptığımız yüzey araştırmalarında üzerinde çalışmaya değer bulduğumuz konulardan biri, Olba’da kaya kült yerlerinin incelenmesidir. Sundukları arkeolojik veriler bakımından diğer mimari yapılar kadar cömert olmayan kült alanlarında yapılacak kazıların vereceği küçük buluntuların buraların niteliği ve kullanım süreçleri bakımından değerli bilgiler vereceği açıktır.

Bu amaçla, Olba’daki iki ayrı kaya kült yerinde kazı çalışmaları başlatıldı; Bunlardan ilki, Olba akropolisinin güneyinde, Akdeniz’e doğru derin bir yarık halinde uzanan Şeytanderesi Vadisi’nin Olba’ya yakın kesiminde yer alır. Söz konusu yer, vadi tabanından yaklaşık 20 m. yüksekte, doğal kaya oyuğunda işlenerek oluşturulan ve geçmiş dönemlerdeki yüzey araştırmalarımızda belirlenen kült yeridir. Burada yapılan kazılarda çok sayıda hayvan kemiğinin yanısıra, kırılmadan korunmuş iğ biçimli pişmiş toprak unguentarium, yine pişmiş toprak kaplara ait parçalar, kemik iğneler, cam boncuk vb. küçük buluntular ele geçti. Bu alanda prehistorik döneme ait obsidyen aletlerin de bulunmuş olması, burayı bilimsel anlamda daha da önemli hale getirmektedir.

Şeytanderesi kült yerindeki kazılarda bir insan iskeletine rastlandı. Bunun 20 cm. kadar altında, İmparator Gallienus (218 – 268) dönemine ait bronz Seleucia ad Calycadnum sikkesi bulundu. Sikkenin ön yüzünde imparatorun taç giymiş portresi; arka yüzde ise elinde çelenk tutan Nike betimlemesi yer almaktadır.

Olba’da kazılan diğer kaya kült yeri ise, akropolisin güney eteğinde, Güney Vadisi ile Doğu Vadisi’nin birleştiği Şeytanderesi Vadisi’ne hakim noktada bulunmaktadır. Burası konumu bakımından Doğu Vadisi’nin sonunda yer alan ve içinde tonozlu anıt mezarın da bulunduğu nekropolisin bitişiğindedir. Önceki yıllarda yapılan araştırmalarımızda buradaki kaya yamacına oyulmuş nişler ve kaya çanakları ile yine ana kayaya oyulmuş bir giriş belirlenmiş ve buranın kült yeri olabileceği, vadiye egemen konumu da dikkate alınarak, düşünülmüştü. Alanın birçok define kazısına sahne olduğu, kayaların yer yer patlayıcı kullanılarak ya da kırılarak tahrip edildiği görülmüştür.

Kült yerinin kuzey-güney doğrultusunda 5.20 m. genişliğe, doğu-batı doğrultusunda 3.30 m. derinliğe sahip ana mekanı, kaya yamacında uzunlamasına oyulmuş dikdörtgen bir nişin önünde yer almaktadır. Kazı sonucunda, nişe dik olarak aşağı koddan çıkışı sağlayan kayaya oyma dört basamağın bulunduğu belirlenmiştir. Yapılan kazılar, kült yerine gelen suyun drenajını sağlayan kayaya oyulmuş kanalları, kaya çanaklarını da bize göstermektedir.

Güney yamacı kült yeri, sahip olduğu egemen konumu, nişleri, kaya çanakları; büyük niş ve ona uzanan basamakları ile Olba’nın önde gelen tapım yerlerinden olmalıdır. Buranın kullanım tarihi konusunda ancak küçük buluntuların verdiği bilgilere göre söz söylenebilir. Kazılardaki seramik buluntular; pithos parçaları, ince yatay yivli amphora ya da küp parçaları, parmak damgalı amphora kulpları, kandil, kase ve tabak parçaları, genel olarak Roma İmparatorluk Dönemi ile Geç Antik Dönemi içeren bir zaman dilimine tarihlenir. Aynı kronoloji, kült yeri kazılarındaki cam buluntular için de önerilebilir.

Şeytanderesi Vadisi kült yeri kazısında olduğu gibi Güney Vadisi kült alanı kazısında da prehistorik obsidyen aletin ele geçmesi önemlidir. Olba ve çevresinin kayalık jeolojik yapısının, topografyasının prehistorik yerleşimler için özel elverişliliğe sahip olduğunu uzmanlar belirtmektedir. Gelecek çalışma dönemlerinde Olba’da prehistorya araştırma ve kazılarının yapılması planlanmaktadır. Bu çalışmaların, Olba’nın prehistorik geçmişi hakkında önemli bilgiler vereceği kesindir.

Türk Eskiçağ Bilimleri Dergisi 2011

          Fotoğrafların büyük halini görmek için fotoğrafları tıklayınız..

olbakazi2010 olbakazi2010.1   olbakazi2010.2

olbakazi2010.3   olbakazi2010.4   olbakazi2010.5

olbakazi2010.6   olbakazi2010.7   olbakazi2010.8

comprar lovegra kamagra gel cialis generico viagra pfizer kamagra gel viagra generico cialis precio cialis sin receta viagra o cialis precio viagra viagra precio levitra uk cialis generic kamagra gel kamagra 100mg cheap cialis uk cheap levitra uk